ကိုဩဒိနိတ်စနစ်၏ ရင်းမြစ်ကို ကြည့်ရန်

{{Short description|အမှတ်၊ မျဉ်း သို့မဟုတ် တည်နေရာကို ညွှန်ပြရန် အသုံးပြုသည့် ကိန်းဂဏန်း}}

[[File:3D Spherical 2.svg|thumb|240px|right|[[သင်္ချာ]]သုံး စက်ဝန်းလုံး ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Spherical Coordinate System) ၏ '''ကိုဩဒိနိတ် <math>(r, \theta, \varphi)</math>'''များ သရုပ်ပြပုံ။ '''<math>r</math>''' သို့မဟုတ် တစ်ခါတရံတွင် '''<math>\rho</math>''' က '''တာရင်းအမှတ်မှ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း အကွာအဝေး''' ဖြစ်၏၊ '''<math>\theta</math>''' က '''ခေါင်းလှည့်ထောင့်''' (azimuthal angle) ဖြစ်၏၊ '''<math>\varphi</math>''' က  '''ခေါင်းငုံ့ထောင့်''' (polar angle) ဖြစ်၏။]]

[[ဂျီဩမေတြီ]]နှင့် [[ရူပဗေဒ]]တို့ရှိ [[အာကာသ|နေရာရပ်ဝန်းသဘော]] သို့မဟုတ် [[အချိန်-အာကာသ|အချိန်+နေရာရပ်ဝန်း သဘော]] တမျိုးမျိုးကို [[သင်္ချာ]]နည်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် '''ကိုဩဒိနိတ်စနစ်''' ({{lang-en|Coordinate System)}} ဆိုသည်မှာ - ထို [[ယူကလစ်ဒ် စပေ့စ်|သမားရိုးကျ ယူကလစ်ဒ်ရပ်ဝန်း]]ကဲ့သို့ ဖြစ်စေ နေရာရပ်ဝန်း (သို့မဟုတ် အချိန်+နေရာ သဘောပေါင်းလျက်ဖြစ်သော spacetime ဖြစ်အင်ထု) တခုခု အတွင်းရှိ [[တည်နေရာ]]များ (သို့မဟုတ် [[အချိန်|ဖြစ်ပျက်ချိန်]] +  [[တည်နေရာ|ဖြစ်ပျက်နေရာ]] များ) တခုချင်းစီကို ကို [[ကိန်းစစ်|ကိန်းဂဏန်း]] တစုံဖြင့် ဖော်ပြသွားရန် သုံးသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ထို ကိန်းစုံများမှာ [[ကိုဩဒိနိတ်]]များ ဖြစ်၏။<ref>Woods p. 1</ref><ref>{{MathWorld|title=Coordinate System|urlname=CoordinateSystem}}</ref> သို့ဖြင့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် တခုစီသည် မရေမတွက်နိုင်သော ကိုဩဒိနိတ်များ နေရာကြားလပ်မရှိ စုဝေးနေခြင်းသဘောဟု ဆိုနိုင်သည်။

မိမိ ကိုင်တွယ်စဉ်းစားနေသည့် နေရာရပ်ဝန်း (space) သဘောရား၌ [[တိုင်းကြောင်း|တိုင်းကြောင်း (dimension)]] အရေအတွက် ပါသလောက်၊ မိမိ အသုံးပြုနေသော ကိုဩဒိနိတ်စနစ်၌ စံပြုပေတိုင် စိတ်ကူးမျဉ်းစုသဖွယ် [[ဝင်ရိုး]] အရေအတွက် ပါဝင်နေမည်။ ထိုကိုဩဒိနိတ်စနစ်၏ ကိုဩဒိနိတ်တစ်ခုစီတွင် စုံလိုက်စုံလိုက် ပါဝင်မည့် ကိန်း အရေအတွက်များလည်း ထိုအတိုင်းဖြစ်မည်။ ထိုကိန်းများကို ကိုဩဒိနိတ်များအဖြစ် စုံလိုက်ဖော်ပြရာ၌ ထိုကိန်းများ၏ အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှုမှာ သတိပြု ရေးဖွယ်၊ ဖတ်ဖွယ် ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့်၊ ၂-တိုင်းကြောင်းပါ (2-dimensional) [[ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]တွင်၊ <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> ဝင်ရိုးတို့ဖြင့် ဆွဲသားသော် {{math|(x, y)}} ဟူသည်မျိုး <math>x</math> ကို ပထမထား၊ <math>y</math> ကို ဒုတိယထား ရေးရိုးရှိသည်။ တိုင်းကြောင်း ၃ခု ဖြစ်သွာလျှင်၊ {{math|(x, y, z)}} ဟု ဆက်ဖြစ်အံ့။


== အသုံးများသော ကိုဩဒိနိတ်စနစ် အချို့ ==

=== ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ===
{{Main|ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်}}
[[File:Cartesian-coordinate-system.svg|thumb|right|250px|၂-တိုင်ကြောင်းပါ ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ပုံ။ ဤ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်အတွင်း၌ {{nowrap|(0, 0)}} ဟူသကဲ့သို့ ကိုဩဒိနိတ်၏ ပါဝင်[[စကေလာ|ကိန်းလုံး]]များက သုညချည်း ဖြစ်နေလျှင် ၎င်း ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် တာရင်းအမှတ် (origin) ဖြစ်ပြီး ဤတွင် ခရမ်းရောင်အစက်၊ {{nowrap|(2, 3)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ် က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အစိမ်းရောင်အမှတ်၊ {{nowrap|(−3, 1)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ် က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အနီရောင်အမှတ်၊ {{nowrap|(−1.5, −2.5)}} ဟူသော ကိုဩဒိနိတ် က ညွှန်းဆိုသည့် နေရာသည် အနီရောင်အမှတ်။]]
အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ထောင့်မတ်ကျသော [[မျဉ်း|မျဉ်းဖြောင့်]] [[စံတိုင်|စံတိုင်(ဝင်ရိုး)]] များဖြင့် ဖွဲ့စည်းလျက်ဖြစ်ပေါ်သည့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ်အမျိုးအစားမှာ ကာတက်စီးယန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်) ဖြစ်ပြီး၊ စံတံမျဉ်း အမည်များအဖြစ် {{math| X, Y, Z}} တို့ ထားရှိတတ်ကြ၏။

=== ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ် ===
{{Main|ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ်}}
* [[တာရင်းအမှတ်|တာရင်းအမှတ် (တိုင်မအမှတ်)]]မှ ''အကွာအဝေး (distance)'' ဟူသော တိုင်းကြောင်း၁ခု <math>r</math> နှင့်
* မည်သည့်ဘက်သို့ ထိုအကွာအဝေးဟု ''ဦးတည်ချက် (direction)'' ကို ညွှန်းဆိုပေးသော [[ထောင့်]]ပြတိုင်းကြောင်း နောက်၁ခု <math>\theta</math> တို့က
စံတိုင် ၂ခုသဖွယ် ပါရှိလျက်၊ တိုင်းကြောင်း ၂ခုစာ မျက်နှာပြင်သဘောကို ဖော်ဆောင်နေသည့် အမှတ်ချအိမ်သည် '''ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ်''' ('''Polar Coordinate System''') ဖြစ်၏။

=== စက်ဝန်းလုံး ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ===
{{Main|စက်ဝန်းလုံး ကိုဩဒိနိတ်စနစ်}}
[[File:3D Spherical.svg|thumb|300px|right|[[ရူပဗေဒ]]သုံး စက်ဝန်းလုံး ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Spherical Coordinate System) ၏ '''ကိုဩဒိနိတ် <math>(r, \theta, \varphi)</math>'''များ သရုပ်ပြပုံ။'''<math>r</math>''' က '''တာရင်းအမှတ်မှ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း အကွာအဝေး''' ဖြစ်၏၊ '''<math>\theta</math>''' က '''ခေါင်းငုံ့ထောင့်'''(polar angle) ဖြစ်၏၊ '''<math>\varphi</math>''' က '''ခေါင်းလှည့်ထောင့်'''(azimuthal angle) ဖြစ်၏။]]
* တာရင်းအမှတ် (origin)မှ အကွာအဝေး ဟူသော တိုင်းကြောင်း <math>r</math> နှင့်တကွ
* ထောင့်လှည့်ညွှန်ပြမှုသေဘာ ဆောင်သော ကျန်တိုင်းကြောင်း၂ခု <math>\theta</math> နှင့် <math>\varphi</math> တို့က
စံတိုင် ၃ခုသဖွယ် ပါရှိလျက်၊ တိုင်းကြောင်း ၃ခုစာ ထုထည်သဘောကို ဖော်ဆောင်နေသည့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ်သည် စက်ဝန်းလုံး ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Spherical Coordinate System) ဖြစ်၏။

== အကိုးအကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Wiktionary|coordinate system|coordinate}}
{{Commons category|Coordinate systems}}
* [http://homepages.inf.ed.ac.uk/rbf/CVonline/LOCAL_COPIES/AV0405/MARTIN/Hex.pdf Hexagonal Coordinate Systems]

[[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ|*]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]